Kapak hastalıklarının iki ana tipi vardır:
Darlık, kapak tam olarak açılamaz ve kan dar bir açıklıktan geçmek zorundadır.
Yetmezlik, kapak tam olarak kapanamaz ve kan kapaktan geriye doğru da akar.
Kalp bu durumu kompanze edebilmek için daha fazla çalışır, vucuda yeterli miktarda kan pompalayamaz. Bu aşırı çalışma sonucunda kalp gücü zayıflayabilir, kalpte büyüme olur ve hastada aşağıdaki belirtiler oluşur:
Nefes darlığı
Göğüs ağrısı
Bacaklarda şişlik
Çabuk yorulma
Baş dönmesi
Halsizlik
Doktorunuz kapak hastalığınızın tam olarak ne olduğunu ve hangi tedavi yönteminin size uygun olduğunu saptamak için ayrıntılı bir öykü ve fizik muayene işlemlerine ek olarak aşağıdaki testlerden gerekli olanların yapılmasını isteyecektir.
Kalp röntgen filmi (Tele) -- Bu film doktorunuza kalbinizin ve onun odacıklarının boyutları hakkında bilgi sağlar, ayrıca akciğerleriniz konusunda bilgi verir.
Elektrokardiyogram (EKG) -- Bu test sırasında kalbininizin çalışması sırasında oluşan elektriki aktivitesi kaydedilir. Kalp hızı ve çalışma düzenindeki bozukluklar, kalp kasında büyüme ya da hasar olup olmadığı konularında bilgi sağlar.
Ekokardiyogram (EKO) -- Bu test ses dalgaları (ultrasound) kullanılarak yapılır. Kalbin yapısal ve fonksiyonel olarak kontrol edilmesini sağlar. Kapaklar hakkında ayrıntılı bilgiler edinilebilir.
Kalp kateterizasyonu (Angiyo) -- Bu testte verilen madde ile kalp damarları ve odacıkları filmde görülebilir hale gelir. Kalp boşluklarındaki basınçlar ölçülür. Kalbin pompa fonksiyonu değerlendirilir, kalbi besleyen damarlarda daralma olup olmadığı saptanır, eğer anlamlı daralma varsa kapak ameliyatı sırasında bypass işlemide gerçekleştirilir.
Kapak problemleri başlangıçlarında ilaçla tedavi edilselerde çoğu olguda hasta kapağın tamiri veya değiştirilmesi şeklinde bir cerrahi işlem gerekir. Cerrahınız, hangi işlemin sizin için uygun olduğu konusunda sizi aydınlatacaktır. Bu seçimi yaparken yaşınız, tibbi öykünüz, kalp hastalığınızın türü, yaşam şekliniz ve pıhtılaşmayı geciktirici ilaç alıp alamayacağınız gibi faktörleri gözönüne alacaktır.
Temel olarak üç tür yapay kapak vardır:
Biyoprotez kapaklar hayvanlardan elde edilirler ve özel olarak temizlenip hazırlanırlar.
Mekanik kapaklar metal, karbon ve/veya sentetik maddelerden yapılırlar. Kanın pıhtılaşmasını geciktiren ilaç kullanımı gerektirirler.
Biyolojik kapaklar insan kalbinden elde edilirler. Ölen ve organ bağışlayan insan kalbinden çıkarılıp daha sonra kullanılmak üzere hazırlanarak dondurulur (homogreft). Bazı durumlarda ise hastanın kendi akciğer atardamarı, hasta ana atardamarı (aort) değiştirmek için kullanılabilir.
Bazı kapaklar cerrahi olarak onarılabilirler, böylece kapak etkin olarak tekrar işlevini kazanabilir. İki ana onarım tekniği vardır:
Halka anuloplasti, bu yöntemde halka şeklindeki bir yapay madde ile kapağın çevresi güçlendirilir. Kapak tam kapanabilir hale getirilir.
Onarım, bu yöntemle kapak ve/veya bileşenleri düzeltilerek kapağın tam açılması ve kapanması sağlanır.
Kapak cerrahisi işlemi yaklaşık dört saat süren ve özel bir cerrahi ekibin gerçekleştirdiği bir ameliyattır:
Kalp cerrahisi uzmanı, ameliyatı yönetir ve yapar.
İki doktor işleme yardımcı olur.
İki hemşire aletlerin ve cihazların hazırlanması ve kullanımını sağlar.
Anestezi uzmanı doktor ağrısız ve uyurken işlemin yapılmasını sağlar.
Perfüzyonist vucut dışı dolaşım makinesinin hazırlanması ve kullanımını sağlar.
Kapak cerrahisi üç değişik yoldan yapılabilir:
Sternotomi: ameliyat kesisi göğüs kemiği (iman tahtası) yukarıdan aşağı doğru kesilerek yapılır. Ameliyat sonunda kesilen kemik çelik tel dikişlerle tekrar birleştirilir.
Torakotomi: ameliyat kesisi kaburga kemikleri arasından yapılır.
Minimal invaziv cerrahi: yaklaşık 7,5 cm boyunda bir kesi göğüs kemiği veya onun sağ tarafından yapılır.
Koroner arter hastalığı olmaksızın kapak cerrahisi uygulanacak hastalarda 7,5 cm'lik küçük bir kesi ile işlem yapılabilir. Minimal invaziv kapak cerrahisi iki değişik yolla yapılır:
Aort kapak değişimi işlemi göğüs kemiği üst ucundan kısa kesi yapılarak gerçekleştirilir.
Mitral kapak değişimi/onarımı: Göğüs kemiği alt ucundan yukarı doğru 6-8 cm bir kesi yapılır ve kesi 2. kaburga aralığından sağa doğru uzatılır.
Minimal invaziv kapak cerrahisi, işlemin kaliteli olmasını sağlamanın yanısıra aşağıdaki avantajlara da sahiptir.
Daha az travma,
Daha az kan kaybı,
Daha iyi kozmotik sonuçlar,
Daha az kesi ağrısı,
Daha kısa hastanede kalış süresi.
Kapak ameliyatı kararı verilip ameliyat randevunuz ayarlandığında işlemden birgün önce hastaneye yatışınız yapılır. Ameliyat öncesi tetkikleriniz ve ayrıntılı muayeneniz yatış tarihinizden önceki 2 hafta içinde ayaktan hazırlık polikliniğinde yapılır.
Sigara
Eğer sigara içiyorsanız, bırakmalısınız. Sigara kalbi besleyen damarları daraltır, akciğerlerde balgam oluşumunu artırır, kan basıncını yükseltir ve kalp hızını artırır. Ameliyat sonrası komlikasyon oranı artar.
Diş değerlendirmesi
Kapak ameliyatınızdan önce dişlerinizde enfeksiyon odağı olabilecek bir problem olmadığından emin olunmalıdır. Bu nedenle diş konsültasyonunuz yapılmalıdır.
Antikoagülan
Eğer kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız (Coumadin, Orfarin veya aspirin içeren bir ilaç) bunu yatış öncesi tetkikler döneminde doktorunuza iletmelisiniz.
Kan ve kan ürünleri
Kapak ameliyatınız ve sonrasında kullanılmak üzere gerekecek ortalama 5 ünite kan ve 5 ünite taze donmuş plazmanın yatışınız sırasında hastanenin kan bankasına müracaat eden kişilerce verilmesi gerekecektir. Bu nedenle kan verebilecek 5-7 kişiyi ayarlamanız, ameliyat programınızın aksamamasını sağlar.
Aç kalma süresi
Ameliyattan bir önceki günün gece yarısından sonra herheangi bir şey yeyip içmemelisiniz. Böylece anestezi verilince olabilecek bulantı ve kusma gibi olaylar engellenir. Eğer ilaçlarınızı almanız gerekiyorsa az bir miktar su ile içebilirsiniz.
Ameliyat öncesi hazırlık
Ameliyat saatinizden kısa bir süre önce hemşireniz hazırlık iğnenizi yaparak sizi ameliyathaneye kadar götürür. Dosyanızı ve hakkınızdaki önemli bilgileri anestezi ekibine iletir ve sizi ameliyahane ekibine teslim eder. Anestezi ekibi sizi ameliyat odasına alır, masaya aktarır ve damar yollarını takar. Ardından uyutma işlemi başlar, solunum cihazına bağlanabilmeniz için soluk borunuza tüp yerleştirilir. Vucut fonksiyonlarınızın izleneceği diğer tüm bağlantılar yapılır.
Bekleme bölümü
Ameliyatınız sırasında yakınlarınız hastane girişindeki danışma bölümü önündeki bekleme salonu ve kafeterya bölümünde bekleyebilirler. Ameliyatınızın bitişi ve yoğun bakıma geçiş işleminizi halkla ilişkiler biriminden öğrenebilirler. Yoğun bakıma geçişinizle birlikte yakınlarınız yoğun bakım ekibinden telefonla durumunuz hakkında bilgi edinebilirler.
Ameliyatınızdan hemen sonra kalp damar cerrahisi yoğun bakın ünitesine alınırsınız. Burada uzman yoğun bakım ekibi (hemşire ve doktorlar) tarafından bakımınız yürütülür. Yoğun bakıma uyuyarak solunum cihazına bağlı, damar yolları ve drenlerinizle (ameliyat bölgesinden az miktarda olan kanamayı boşaltan) gelirsiniz. Durumunuza göre uyandırılma ve solunum cihazından ayrılma zamanınıza karar verilir. Uyandığınızda biraz ağrı ve rahatsızlık hissetmeniz doğaldır.
Soluk borunuza yerleştirilmiş bir tüp ile solunum cihazına bağlı olarak uyanırsınız. Cihaz önce sizin solunumunuzu tümüyle sağlarken gücünüz yerine geldikçe ekibinizin kontrolü altında solunumunuza yardım edecek şekle ardındanda sizin kendi kendinize solumanıza izin verecek şekle alınır. Kendi solunumunuz yeterli olunca boğazınızdaki tüp çıkarılarak cihazdan ayrılırsınız. Bir süre oksijen maskesi ile size zengin ve nemli hava solutulur.
Kalp fonksiyonlarınız izlenir. EKG ile kalp hızınız ve ritminiz takip edilir. Atardamar içi kateter ile kan basıncınız sürekli olarak izlenir. Toplardamar kateteri ile hem tedavileriniz yapılır hemde buradan basınç bilgileri elde edilir.
Bir sonda ile idrarınız ölçülü bir torbaya toplanır.
Göğüs tüpü veya tüpleri ile göğüs kafesi içi ve ameliyat bölgesinden kan ve sıvılar uzaklaştırılır ve temiz kalması sağlanır. Gerekirse bu tüpler sağılarak içerde birikim olmaması sağlanır.
Geçici “pace” telleri ameliyatta takılmıştır ve uçları göğüs duvarında tespit edilmiştir. Eğer gerekirse kalp ritminizi devam ettirmek için harici kalp pili bu uçlara bağlanabilir.
Solunum cihazından ayrılıp kendiniz solumaya başlayınca yeterli solunum ve akciğerlerde birikebilecek balgamı engellemek için derin nefes alma ve öksürme işlemlerine aktif olarak katılmalısınız. Ayrıca bacaklarınızı yatak içinde çekip uzatarak hareket ettirmeli ve bacaklardaki dolaşıma yardımcı olmalısınız. Ağrılarınız için ilaç verilerek aktif ve hareketli olmanızda destek sağlanacaktır.
Durumunuzu yakından takip eden ekibiniz ve doktorunuz zamanı geldikçe yukarda bahsedilen ve izleminizde yardımcı olan hatları çıkaracaktır. Hazır hale geldiğinizde ise yoğun bakımdan servisteki odanıza alınacaksınız. Sizde mümkün olduğunca ekibinizin size önerdiği işlemlere aktif katılımla iyileşme döneminizin kısa ve sorunsuz olmasına katkıda bulunmalısınız.
İyileşme döneminde yürüyüş en kolay yapabileceğiniz egzersiz türüdür. Başlangıçta kısa mesafeli ve aralıklı olarak yapabilirsiniz. Daha sonra yavaş yavaş mesafe ve sıklık artacaktır.
Mekanik kalp kapağı takılmış olan hastalar kan sulandırıcı ilaç olarak warfarin (piyasa adı coumadin veya orfarin) kulanmak zorundadır. Böylece kapak üzerinde pıhtı oluşması engellenir. Coumadin ayrıca ritim bozukluklarında ve kalp boşluklarının ileri büyümesi durumlarında da pıhtı oluşup beyne veya organlara atılmasını engellemek için kullanılabilir. Coumadin kullanılırken doz ayarlaması INR denen kan testi ile yakından izlenerek yapılmalıdır. Coumadin, kullanımı sırasında kendiliğinden veya ilaç ve yiyeceklerle etkileşerek doz duyarlılığı değişen bir ilaçtır. Az yada fazla alınması benzer şekilde tehlikeler doğurabilir. Coumadin kullanırken alkol almaktan ve doktorunuzun onayı olmaksızın yeni ilaç kullanmaktan kaçınmalısınız.
Yiyecekler
Aşırı diyet değişimlerinden kaçınmalısınız. Ayrıca yüksek miktarda K vitamini içeren ve pıhtılaşmayı kolaylaştıran aşağıdaki yiyecekleri de çok tüketmemelisiniz;
Mayonez,
Yağlar (soya, salata sosu),
Brokoli,
Bürüksel lahanası,
Lahana (çiğ),
Salatalık kabuğu,
Hindiba (frenk salatası),
Marul,
Hardal,
Maydonoz,
Ispanak (çiğ),
Şalgam (çiğ),
Su teresi (çiğ),
Yeşil soğan (çiğ).
Girişim ve işlemler
Doktorunuzu ve dişçinizi coumadin kullandığınız konusunda mutlaka uyarınız. Coumadin durdurulamayan kanamalara neden olabilir. Bu nedenle girişim veya işlem öncesinde coumadin dozu ayarlanmalıdır.
Fizik aktivite
Vurma, çarpma sonucu yaralanmaya neden olabilecek sportif faliyetler ve işlerden sakınmalısınız.
Doktorunuzu haberdar edin:
Aşağıdakilerden biri olursa mutlaka doktorunuzu haberdar edin;
Ciddi bir düşme veya kafanıza gelen bir darbe,
Aşırı cilt morarması,
Aşırı kanama (burun kanaması, dişeti kanaması),
İdrar veya büyük abdeste kanama,
Ateş yada kusma, ishal ile seyreden hastalıklar, iltihap,
Hamilelik yada hamile kalmayı planlamanız.
Tıbbi uyarı kartı
Yanınızda coumadin kullandığınızı belirten bir ilaç kartı taşımanız acil durumda hastaneye kaldırılmanız halinde hayat kurtarıcı olabilir.
Kalp kapağı takılmış olan hastalar diş çekimi veya tanısal ve tedavi amaçlı bazı girişimler öncesinde kapakta mikrobik bulaşma olmaması için koruyucu antibiyotik almalıdırlar. Doktorunuzu veya dişçinizi yapay kapak taşıdığınız ve coumadin kullandığınız konusunda uyarınız.
Genellikle ameliyat sonrası 6.-8. günde evinize gidecek kadar iyileşmiş olursunuz. Çıkış öncesi size gerekli diyet, fizik aktivite, ilaçlarınız ve kullanım şekilleri ile ilgili bilgiler verilir. Kan testiniz (hemostaz testleri: Ptz ve INR) ve ilk kontrol muayeneniz için gelmeniz gereken süreler söylenir. İyileşme dönemi hakkında genel bilgiler için bağlantıyı izleyiniz.